پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها ، مراتع و آخیزداری کشور - جایگاه و اهمیت جنگل‌ها
آخرین اخبار
پیگیری فرم ها
کد رهگیری
آمار بازدید
بازدید روز : 5969
بازدید کل : 3587310
آخرین بروزرسانی:
27 آذر 1396 14:48
بازدید : 6580 4 مرداد 1393 8:54 شماره :29819

جایگاه و اهمیت جنگل‌ها
شاهرخ جباری ارفعی- عضو شورایعالی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور

1- تعریف جنگل:

جنگل، از پدیده هایی است که به قول معروف به کاربردن نام آن، موجب تصور آن می شود. مثلاً وقتی از جنوب رشته کوه البرز به سمت شمال رانندگی می کنید، وقتی به جنگل رسیدید، همه اذعان می کنند که: چه جنگل زیبایی!

اما مسئله به همین سادگی ها هم نیست. در یک تعریف، هر جا را که مردم محلی، جنگل می نامند، همان جا جنگل نام دارد. در حالی که از نظر سازمان بین المللی کشاورزی و غذا، جنگل جایی است که این چند شرط را داشته باشد: مساحت اش از نیم هکتار بیشتر باشد، سایه انداز درختان آن بیش از ده درصد بوده و ارتفاع آن ها به پنج متر برسد.


2- امکان ایجاد جنگل:

حال به این می رسیم که چه جایی امکان استقرار جنگل را دارد؟

دانشمندان اعتقاد دارند که هرجا، درجه حرارت آن در 60 روز از سال از 10 درجه سانتیگراد بیشتر بشود و میزان بارندگی یا رطوبت هوای آن کافی باشد، امکان ایجاد جنگل در آن جا هست. با این فرمول، شصت درصد خشکی های زمین می تواند پوشش جنگلی داشته باشد یا از ابتدا داشته است، اما اینک به حدود سی درصد رسیده است.

ملاحظه فرمودید که نوع بشر در تاریخ خود، مساحت جنگل های جهان را به نصف رسانده است.

اگر این فرمول را برای ایران به کار ببریم، نتیجه عجیب تری را خواهیم داشت: برابر برآوردها ما و گذشتگان ما، سطح جنگل های ایران را نسبت به سطح اولیه به یک پنجم رسانده ایم! به بیان دیگر برآورد می شود که این سطح، در هزاران سال قبل حدود 50 میلیون هکتار بوده است و اینک به حدود ده میلیون هکتار رسیده است!؟

نکته غیر قابل باور این است که بنا بر آمار سازمان جهانی کشاورزی و غذا (فائو) حتی در سال های اخیر نیز به طور میانگین 13 میلیون هکتار از سطح جنگل های جهان کاسته می شود! به عبارت دیگر کاهش سطح هم چنان ادامه دارد.


3- ایرانیان و جنگل

کشور ایران از نظر درجه حرارت خورشیدی، کمبودی ندارد، آن چه هست میزان کم بارندگی است که به طور متوسط یک سوم میانگین جهانی است. با این حال، خوشبختانه درختان زیادی برای رشد و استقرار در مناطق مختلف ایران وجود دارد. درخت راش گونه شاخص جنگل های شمال ایران است، گرچه بلوط معروف به بلندمازو نیز از گونه های مهم جلگه ها و ارتفاعات شمال است، اما بلوط معروف به ایرانی ویژه کوه های زاگرس است. درخت سوزنی برگ ارس، شاخص جنگل های ایران مرکزی است، کهور ایرانی گونه خاص جنگل های جنوب کشور است، حتی در کویرها نیز درختان و درختچه هایی مانند تاغ و گز امکان رویش دارند، به این ترتیب هر جا از خشکی های کشور، گیاهان و درختان ویژه شرایط خود را دارد. جالب است که مناطق ساحلی یعنی مرز بین خشکی و دریا نیز پوشیده از جنگل و گونه ای درختی به نام حرا است.

اما بهره برداری های بی رویه، وقوع جنگ ها و آتش زدن جنگل ها و... این میراث را از ماندگاری انداخته و برگشت به وضعیت قبلی هم اگر امکان پذیر باشد، دست کم نیازمند صدها سال زمان و سرمایه گذاری هنگفتی است.

حال که ما گذشتگان را به خاطر نابودی جنگل ها سرزنش می کنیم، بیایید در حفظ و پایداری جنگل های موجود بکوشیم و نگذاریم این بیمار به نفس های آخر برسد که در آن هنگام هیچ چاره ای برای نجات آن متصور نیست.


4- جهانیان و جنگل

از بین رفتن جنگل ها پدیده ای ملی نیست، بلکه یک رویداد جهانی است که با شدت و ضعف هایی در همه کشورها و مناطق جریان داشته است. البته نوع بشر پس از اختراع ابزار و یک جا نشینی، با تخریب جنگل و تغییر کاربری آن به زمین زراعتی، به طور آرام و خزنده کاهش مساحت جنگل ها را آغاز کرد. افزایش جمعیت و ایجاد روستاها و شهر ها به این روند سرعت داد. این وضعیت تا هنگام انقلاب صنعتی و دستیابی بشر به تکنولوژی نوین چندان تهدید کننده نبوده است اما پس از آن روند تخریب آن چنان اثراتی برجای گذاشت که موجب نگرانی شد.

اندیشمندان و آینده پژوهشان در یافتند که درصورت ادامه این روند، آینده نابسامانی در انتظار انسان هاست، چنین بود که دولت ها به فکر حفظ جنگل های موجود و نجات آن از خطر انقراض و نابودی افتادند. حتی منع مطلق قطع درختان جنگل در دستور کار قرار گرفت ولی چون اقتصاد چندین کشور به بهره برداری از جنگل وابستگی شدید دارد، مسائل جنگل به عهدنامه یا کنوانسیون نرسید ولی بیانیه های زیادی در این باره صادر شد.


5- اهمیت جنگل‌ها

حال پرسش اساسی این است که مگر جنگل، چه فوایدی دارد که این همه دارای اهمیت است!؟ در پاسخ فقط به یک نکته کلی اشاره می شود و آن این که جنگل ها، چهل درصد آب شیرین جهان را تأمین می کنند!

اما اگر جزئی تر و دقیق تر نگاه کنیم، باید یادآور شد که فایده جنگل را از جانب چه کسی باید در نظر گرفت. جنگل نشینان یا مردم ساکن در حاشیه و داخل جنگل ها، کشورهایی که اقتصادشان وابسته به جنگل است، و بالاخره مردم و جامعه جهانی!

یک - اگر این پرسش را از جنگل نشینان بپرسید آن ها خواهند گفت: این چه پرسشی است؟ ما با پشتوانه جنگل زنده هستیم! آن ها بسیاری از نیازهای خود را از جنگل تأمین می کنند:چوب، برای مصارف سوختی و ساختمانی؛ علوفه و سرشاخه گیاهان، برای خوراک دام؛ غذا(قارچ، میوه های درختان و درختچه ها و...) برای انسان ها. تصور زندگی بدون جنگل هم برای آن ها امکان پذیر نیست.

دو- دولت های کشورهای صاحب جنگل، که اقتصادشان وابسته به جنگل است. این کشورها نیز به علت وابستگی اقتصادی به جنگل که با تولید چوب و ایجاد اشتغال سبب چرخش چرخ اقتصاد آن کشورها و به جریان انداختن زندگی مردم شان می شود به اهمیت جنگل ها به ویژه از بعد اقتصادی واقف هستند!

سه – و اما مردم و جامعه جهانی!

آن ها پیش از آن که از زیبایی چشم انداز، تولید اکسیژن، برقراری تعادل درطبیعت، تنظیم بارش ها، ساماندهی چرخه آب در طبیعت، ترسیب کربن، حفظ تنوع زیستی و کنترل آفات و بیماری ها به اهمیت جنگل پی ببرند از وقوع بلایا و گسترش مخاطرات به اهمیت جنگل پی برده اند.

آن ها هشدار اندیشمندان را شنیده اند که بیایید جنگل ها را به زمین برگردانیم، وگرنه طبیعت با نابودی انسان این کار را خواهد کرد!

این در حالی است که هنوز شناخت انسان از جنگل ها، کامل نشده است. چه بسا گیاهی که در جنگل می روید داروی بیماری مهلکی است، اما هنوز این گیاه شناسایی نشده و خاصیت آن برای بشرکشف نشده است.

و بالاخره، پرسش اصلی این است که چگونه می توان تعادلی بین نیازهای جوامع جنگل نشین، دولت های وابسته به جنگل و جامعه بشری ایجاد کرد؟ چگونه می توان هم از فواید جنگل و تولید کالاهایی چون چوب و غذا برخوردار شد و هم از خدمات محیط زیستی آن برخوردار شد؟

این پرسشی جدی است! و دغدغه مسئولان و مدیران نیز به شمار می رود.

باید هم برای نیازهای مردم محلی جایگزین پیدا کرد، هم اقتصاد دولت های وابسته به بهره برداری از جنگل را تنوع بخشید و هم نگرانی جامعه انسانی را برطرف کرد. به نظر می رسد صرف نظر از وجود اراده ملی در نگهداشت این هدیه الهی می بایستی ساز و کارهای مناسبی نیز برای مشارکت جوامع برخوردار و ثروتمند در پرداخت هزینه های حفظ جنگل در دیگر جوامع و کشورها، تعیین و به کاربرده شود.
 | 
نام و نام خانوادگی :  
پست الکترونیک :  
متن پیام :  
  
آمار بازدید
بازدید روز : 5970
بازدید کل : 3587311
آخرین بروزرسانی:
27 آذر 1396 14:48