پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - 10 راهکار اساسی حفاظت از منابع طبیعی در جهت رسیدن به یک توسعه پایدار در کشور
آیا می دانید با اجرای عملیات آبخوانداری سالانه در هر هکتار 1000 متر مکعب آب بیشتری در زمین نفوذ می کند.  |  آیا می دانید با اجرای عملیات آبخیزداری سالانه 9 تن در هر هکتار از میزان فرسایش خاک کم می شود.  |  آیا می دانید با اجرای عملیات آبخیزداری سالانه در هر هکتار 530 مترمکعب آب بیشتری به زمین نفوذ می کند.  |  🌳 همیار طبیعت باشیم 🌳
بازدید : 520 19 اسفند 1396 9:38 شماره :47489
به بهانه هفته منابع طبیعی
10 راهکار اساسی حفاظت از منابع طبیعی در جهت رسیدن به یک توسعه پایدار در کشور

 

اگر چه در دنیای امروزی به جهت توازن و تعادلی که بین موجودات و طبیعت حاصل می‌گردد. منابع طبیعی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار‌است و جوامع بشری از ابتدای خلقت تاکنون توانسته به جهت رفع نیازهای خود از پتانسیل‌های این نعمت الهی به‌طور متوسط بهره‌مند گردد. اما فشارهای مازاد بر ظرفیت این منابع الهی و تجدیدشونده، چالش‌های جدی را در کشور به همراه خواهد داشت، لذا اقدامات ذیل می‌تواند در جهت توجه به این ثروت‌های الهی بخشی از نگرانی جامعه را کاهش دهد.


1--تبدیل نظام برنامه‌ریزی کشور از بخشی به فرا بخش:

انسجام و پایداری منابع طبیعی کشور زمانی نمود پیدا می‌کند، که نظام برنامه‌ریزی کشور از ماهیت بخشی خود خارج و در مسیر اجرای برنامه فرا بخشی حرکت نماید، مادامی‌که برنامه‌ریزی بخشی سکان‌دار کشور باشد همیشه منابع طبیعی و محیط‌زیست قربانی نیاز بخش‌های دیگر خواهد شد، به نظر می‌رسد که پیچیدن مجزای یک نسخه واحد از بخش‌های دیگر برای منابع طبیعی و محیط‌زیست مطمئن‌ترین راه رسیدن به سمت یک توسعه پایدار خواهد بود، مدل‌های موفقی در دنیا و کشورهای توسعه‌یافته شکل‌گرفته که به‌عنوان یک الگو می‌تواند مثمر ثمر واقع گردد.

 
2- توجه به اقتصاد پویا منابع طبیعی

اگرچه امروزه توجه به بخش کشاورزی به‌عنوان بستری که امنیت غذایی را تأمین می‌کند از ضروریات می‌باشد، اما نباید ذهن خود را از این مسئله دور بداریم، که عدم توجه به بخش منابع طبیعی می‌تواند امنیت حیاتی یک جامعه را به مخاطره بیندازد. لذا توجه به این دو بخش به‌عنوان مکملی برای هم می‌تواند متضمن پایداری در هر جامعه باشد. بستر منابع طبیعی به‌عنوان یک سفره غنی، می‌تواند دولت‌ها و ملت‌ها را در کنار هم قرار دهد.

آیند هر کشوری را به مرز خودکفایی اقتصادی برساند، و این نیازمند یک توازن منطقی دوطرفه هست.
🔸قرار گرفتن منابع طبیعی در رأس هرم اشتغال اگر در چهارچوب یک برنامه‌ریزی منطقی نباشد، می‌تواند منجر به تهدید جدی گردد، منابع طبیعی نباید حیات خلوت دولت‌ها باشد، وقتی از زمین به‌عنوان یک کالای سرمایه‌ای یاد می‌شود این موضوع می‌تواند زنگ خطری باشد برای منابع طبیعی کشور، باید ارزش بازاری و بین بازاری موردتوجه قرار گیرد، فقیرترین مردم در کشورهای درحال‌توسعه در حاشیه ثروتمندترین منابع طبیعی کشورها زندگی می‌کنند. متأسفانه هنوز نتوانسته‌ایم نیازهای ابتدایی این قشر از جامعه را تأمین نماییم، در کشورهای توسعه‌یافته نگاه مردم دولت‌ها یک نگاه فرا معیشتی به منابع طبیعی می‌باشد، در حالی که در کشورهای در حال توسعه این دیدگاه وجود ندارد. بیش از 17 درصد تولید ناخالص در بخش کشاورزی کشور به منابع طبیعی اختصاص دارد. حجم بخش کشاورزی در تولید ناخالص نشان دهند این است که بخش صنعت و خدمات نتوانسته در حوزه خود موفق عمل نماید، در حالی که بخش عظیمی از درآمد نفتی کشور به این بخش اختصاص پیدا می‌کند.

 
3-انسجام درون‌سازمانی:

سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور به‌عنوان متولی بخش منابع طبیعی می‌بایست در اجرای قوانین حاکمیتی خود استقلال کافی داشته باشد، نظارت بر بیش از 85 درصد از اراضی کشور نیازمند یک ساز وکار مناسب، تقویت بدنه سازمان متولی از حیث نیروی انسانی کارآمد و متخصص، در جهت پیشبرد اهداف سازمان که همان حفظ منابع طبیعی می‌باشد از الزامات بشمار می‌رود که باید موردتوجه قرار بگیرد.

 
4-خلقت در فرآیند مالی:

صندوق حمایت از منابع طبیعی، تشکیل تعاونی‌ها، اعطای تسهیلات و مشارکت مالی با نرخ و آهنگ مناسب با وام‌های کم‌بهره. توسعه واقعی در سایه پیشرفت‌های اجتماعی و متکی به آحاد جامعه به دست می‌آید.

 
5-فرهنگ‌سازی:

فرهنگ‌سازی در جامعه نیازمند سرمایه‌گذاری کلان و اجرای پروژه‌های عظیم نیست، بلکه یک نگرش و برنامه‌ریزی جامع، هماهنگ و فرا سازمانی و همچنین ایجاد یک دگرگونی مثبت در بینش و افکار روستائیان در جهت پذیرش و به‌کارگیری نوع آوری‌ها می‌باشد.

🔸گنجینه ارزشمند فرهنگ ملی،ب باورها و ارزش‌های اصیل همراه با آموزش در سطوح مختلف به‌ویژه در مدارس پایه با استفاده از تجارب موفق دنیا می‌تواند ابزار مطمئنی در جهت دستیابی به یک توسعه پایدار باشد.

🔸امروزه رشد و تعالی جوامع بشری بر مبنای معیارهای گذشته ارزیابی نمی‌شود ب بلکه میزان پایبندی جوامع به مسائل زیست‌محیطی و حفاظت از منابع طبیعی به‌ویژه، در سال‌های اخیر رعایت اصول توسعه پایدار یعنی حفظ طبیعت و گسترش فرهنگ آن معیارهای اساسی برای ارزیابی رشد جوامع بشری بشمار می‌آید

🔸تفکر زیست‌محیطی شاید بتواند بسیاری از آمال و آرزوهای بشری را تحقق بخشد ،اما این اتفاق رخ نمی‌دهد مگر از طریق ترویج ،نشر گسترده و مستمر فرهنگ زیست‌محیطی و منابع طبیعی در بین اقشار مردم .امروزه مسائل زیست‌محیطی دامنه وسیعی پیدا کرده و از حد مسائل فنی گذشته و عمیقاً مفهوم اجتماعی پیدا نموده است

🔸فرهنگ توسعه پایدار را نمی‌توان از بالا به پایین به جامعه تزریق نمود .بلکه باید باورهای جامعه بر این فرهنگ استوار باشد .

 
6-مشارکت مردم با استفاده از توان جوامع محلی

مشارکت مردم بخصوص ذینفعان عرصه‌های طبیعی در تصمیم‌گیری‌ها و نقش فعال آن‌ها نباید به فراموشی سپرده شود. متأسفانه در مورد قشری از جامعه تصمیم‌گیری می‌کنیم که هیچ‌گونه توجهی به افکار آن‌ها نداریم و همیشه نگاهمان در کنار به این قشر تاثیرگذار بوده همیشه به‌عنوان یک طلبکار و به علت عدم یک برنامه‌ریزی منسجم و منطقی در نقطه مقابل به موضوع می‌نگریم که نهایتاً منجر به مقاومت این قشر خواهد شد. و تأثیرات مخربی را به همراه خواهد داشت، بعد از سال‌ها کارهای ترویجی هنوز در ابتدا راه هستم، هنوز در بخش کشاورزی نتوانستیم که کشاورز را متقاعد کنیم که شخم موازی شیب در اراضی شیب‌دار چه تبعاتی را به همراه خواهد داشت. همیشه استفاده از قوه قهریه را مقدم بر اقدامات ترویجی لحاظ نمودیم که نه‌تنها بازدارنده نیست بلکه در درازمدت تأثیرات منفی را به همراه خواهد داشت، مادامی‌که ترویج و فرهنگ پشت سر قانون حرکت نماید وضع به همین منوال خواهد بود. باید کارهای فرهنگی جلوتر از قانون حرکت کند تا تأثیرات مثبت آن در جامعه هویدا گردد.

 

7 -توجه به سرمایه‌های انسانی و اجتماعی

توجه به سازمان‌ها و تشکل‌های نهاد مردمی و خودجوش، شبکه‌های اجتماعی، افزایش آگاهی در طبیعت، استفاده از تریبون‌های علمی، لحاظ نمودن دستورات ناب دین مبین اسلام که به‌تنهایی می‌تواند راهگشا باشد. همه این عوامل می‌توانند بر روی ریل حفاظت از منابع طبیعی قرار بگیرند و در کوتاه‌مدت اثرات آن‌ها در جامعه نمایان گردد.

 
8-توجه به تحقیقات کاربردی و انسان‌محور:  استفاده از نیروهای کارآمد و متخصص شناسایی حلقه مفقوده بخش اجرا با بخش تحقیقات کاربردی،که می‌تواند نقطه هدف کاستی‌ها را به‌خوبی شناسایی نماید. اما به نظر می‌رسد که بخش تحقیقات علی‌رغم فعالیت‌هایی در خور توجه در کشور، هنوز نتوانسته نظر بخش اجرا را به خود جلب نماید.مکمل نبودن وعدم همراهی این دو بخش و متهم کردن هم دیگر می‌تواند از جهات مختلف اثرات منفی در جامعه را به همراه داشته باشد.

 
9 -برنامه‌ریزی دینامیک و قابل‌اجرا

برنامه ایستا نمی‌تواند قابل‌قبول باشد، برنامه‌های که در کشور ایجاد می‌گردد باید پویا و قابلیت اجرایی داشته باشند، و هدف‌گذاری آن برای آینده روشن و مشخص باشد. با توجه به اینکه بازدهی اثرات مثبت در درازمدت نمود پیدا می‌کند برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری در این بخش می‌بایست تعریف‌شده باشد تا بتواند با تغییر دولت‌ها به مسیر خود ادامه دهد.

 
10_اصلاح سند ملی آبی:

 یکی از مهم‌ترین چالش‌های دولت‌ها در آینده و حال قطعاً موضوع آب، این مایع حیات خواهد بود.اگر چه بخش اعظمی از این رخداد مهم و تلخ به عوامل طبیعی و شرایط اقلیمی برمی‌گردد.

اما عدم مدیریت صحیح در سطح کلان کشور،د دست‌درازی به طبیعت، از عوامل عمده این موضوع را باید به‌حساب آورد.مادامی‌که هر بخشی ساز خود را به سلیقه دیگری کوک می‌کند،این شرایط نه‌تنها بهتر نمی‌شود بلکه بدتر هم خواهد شد.اسرار وزارت ‌کشاورزی به توسعه در سطح،سماجت وزارت نیرو به احداث سد در کشور بدون توجه به تأمین منبع آن ،۴۸ میلیارد مترمکعب مخزن ذخیره آب در کشور ساخته‌شده که فقط ۳۷ میلیارد مترمکعب آن آبگیری شد.۱۱ میلیارد مترمکعب هنوز آبگیری نشده اما بازهم اسرار بر احداث سد در کشور وجود دارد. باید علم نوین دنیا را که رفتن به‌سوی الگوهای روز دنیا و مدیریت اصولی آمیخته این بخش نماییم. چرا که در مقابل آیندگان مسئول خواهیم بود.

 





 مهرداد بهاروندی:
کارشناس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و دانشجوی سال آخر دکتری منابع طبیعی

 | 
نام و نام خانوادگی :  
پست الکترونیک :  
متن پیام :  
  
آمار بازدید
بازدید روز : 7443
بازدید کل : 5009526
آخرین بروزرسانی:
2 مهر 1397 16:15