سیمای بيابان‌ها


بيابان به مناطق داراي اقاليم فراخشك و خشك كه ميزان متوسط بارندگي ساليانه آن كمتر از 50 ميليمتر و درصد پوشش گياهي چندساله آن كمتر از ده درصد باشد اطلاق ميشود. ويژگيهاي بيابان عبارتند از: الف- بارش کم، دامنه نوسان دمای شدید، دمای بالا و تبخیر زیاد. تبخیر تقریباً بیش از دو برابر بارش است و باد عامل اصلی تخریب و فرسایش محسوب میشود. ب- پوشش گیاهی بسیار فقیر و پراکنده. بیابانها اغلب بین 15 تا 30 درجه شمالی و جنوبی قرار گرفتهاند و به دلیل نزول جریانهای هوای خشک از بالای تروپوسفر به پایین، بخار آب در اين مناطق كم شده و هوا بيش از حد خشك میگردد. ج- خاکهای این مناطق دارای مواد آلی کم و اغلب جوان و کم تحولیافته هستند.

بيابانزايي به فرايند تخريب سرزمين،زوال زيستبومهاي طبيعي يا كاهش توان توليد زيستي اراضي در مناطق خشك،نيمهخشك و خشك نيمهمرطوب ناشي ازعوامل انساني و محيطي اطلاق ميگردد.

ايران با 2/1 درصد خشكي هاي جهان، 4/2 درصد پديدههاي بياباني فاقد پوشش و 08/3 درصد مناطق بياباني جهان را در خود جای داده است. 61 درصد از مساحت کشور در اقليم خشك و فراخشك قرار دارد كه 1/3 برابر درصد جهاني (6/19 درصد) است. اگر چه 5/32 میلیون هکتار از اراضی کشور در وضعیت بیابانی قرار دارد، اما در تقسیمبندیهای اکوسیستمی، 7/43 ميليون هكتار آن در زمره اكوسيستم بياباني است. 20 ميليون هكتار از اكوسيستم بيابان تحت تأثير فرسايش بادي است. از این مقدار 4/6 ميليون هكتار در محدوده كانونهاي بحراني است كه در 182 منطقه، 97 شهرستان و 18 استان كشور پراكنده است. چنین شرایطی باعث شده که بيش از 20 درصد مساحت كشور را اراضی بيابانی تشكيل دهند.
در حال حاضر سرانه بيابان در كشور 5/0 هكتار است، در حاليكه سرانه جهاني آن 22/0 هكتار ميباشد.

سطح اراضي بياباني ايران
اراضي بياباني
مساحت(هکتار)
درصد
كوير
5838375
17.9
تپههاي ماسهاي
1762136
5.4
پهنههاي ماسهاي
615042
1.9
دقهاي رسي
435803
1.4
اراضي شور و نمكزار
6558281
20.1
اراضي بدون پوشش و بيرون زدگي سنگي
17366855
53.3
جمع
32576492
100
 

در مناطق خشك و فراخشك ايران با توجه به شرايط اقليمي و همچنين عوامل انساني بيابانزا از قبيل افزايش جمعيت، چراي مفرط، برداشت بيرويه از سفرههاي آب زيرزميني، آلودگی آب های زیرزمینی از طریق پساب های صنعتی، شهری و کشاورزی، تغيير كاربري اراضي، برداشت غیر معادن سطحی، مدیریت نامناسب مراتع و مدیریت غیر اصولی اراضی کشاورزی، پديده بيابانزايي رشد فزايندهاي دارد. با توجه به اهميت موضوع، سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري كشور طرح تثبيت شنهاي روان و بيابانزدايي را اجرا ميكند كه حاصل آن حفاظت از شهرها و روستاها، مراكز اقتصادي و توليدي، مراكز نظامي و خطوط مواصلاتي بوده است.

چاپ | ارسال به ديگران |
آمار بازدید
بازدید روز : 2898
بازدید کل : 4731988
آخرین بروزرسانی:
8 خرداد 1396 9:49